අනෙක්සගෝරස්ගේ 'විශ්වීය මනස' පිළිබදව දේශනයේ ඉදිරිපත් කිරිම
ඇනක්සගෝරස් යනු ග්‍රීක දර්ශන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම විප්ලවීය හා ඛේදජනක චරිතයයි. ඔහු ක්‍රිස්තු පූර්ව පන්සියය දී පමණ අයෝනියාවේ ක්ලැසොමේනි නගරයේ උපත ලබා පසුව ඇතන්ස් නුවරට පැමිණ එහි පදිංචි වූ පළමු ශ්‍රේෂ්ඨ දාර්ශනිකයා ලෙස සැලකේ. ඔහු ඇතන්ස් නගරයේ පාලකයා වූ පෙරිකල්ස් සහ යුරිපිඩීස් වැනි ශ්‍රේෂ්ඨයන්ගේ සමීප මිතුරා සහ ගුරුවරයා වූ අතර ඔහුගේ චින්තනයෙන් මුළු ඇතන්ස් බුද්ධිමය යුගයම ආලෝකමත් විය. ඔහුට පෙර සිටි සියලුම පූර්ව සොක්‍රටික් දාර්ශනිකයන් වූ තේල්ස්, ඇනක්සිමැන්ඩර්, ඇනක්සිමිනීස්, හෙරක්ලීටස්, එම්පඩොක්ලීස් වැනි සියල්ලන්ම විශ්වයේ මූලධර්මය ලෙස සැලකුවේ කිසියම් භෞතික ද්‍රව්‍යයක්, එනම් ජලය, අපරිමිතය, වාතය, ගින්න, පස්, ජලය, වාතය, ගින්න යන සතර මහා භූතයන් වැනි දෙයක් වන අතර ඔවුන් සියල්ලන්ම ද්‍රව්‍යවාදීන් විය. නමුත් ඇනක්සගෝරස් මානව චින්තන ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට එම ද්‍රව්‍යවාදී රාමුව බිඳ දමා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්, අද්‍රව්‍යමය, අධ්‍යාත්මික මූලධර්මයක් විශ්වයේ මූලය ලෙස ඉදිරිපත් කළේය.
ඔහු එය හැඳින්වූයේ නූස් යනුවෙනි, එහි තේරුම මනස, බුද්ධිය, විඥානය, චින්තනය යන්නයි, අප එය විශ්වීය මනස ලෙස හඳුන්වමු. ඔහු මෙම නිගමනයට පැමිණියේ ගැඹුරු නිරීක්ෂණයකිනි. ඔහු දුටුවේ ලෝකය තුළ පවතින්නේ අහඹු අවුල් ජාලයක් නොව, විශ්මයජනක පිළිවෙලක්, සමමිතියක්, අරමුණක් සහ සුන්දරත්වයක් බවයි. සූර්යයා සෑම දිනකම නියමිත මාර්ගයේ ගමන් කිරීම, සඳුගේ කලා මාරු වීම, සෘතු නියමිත කාලයට පැමිණීම, ගසක බීජයකින් නැවතත් එම ගසම බිහිවීම, මිනිස් ඇස දැකීම සඳහාත්, කන ඇසීම සඳහාත්, හදවත ලේ පොම්ප කිරීම සඳහාත් අතිශය සංකීර්ණව නිර්මාණය වී තිබීම මේ සියල්ල අහඹු ලෙස පාවෙන ද්‍රව්‍ය කැබලි එකතු වී සිදුවිය නොහැක. ගල් ගොඩක් උඩින් විසි කිරීමෙන් ලස්සන මාලිගාවක් හැදෙන්නේ නැත, මාලිගාව පිටුපස ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකුගේ බුද්ධිමත් සැලසුමක් තිබිය යුතුය. ඒ ආකාරයෙන්ම මේ විශ්වීය මාලිගාව පිටුපස ද බුද්ධිමත් මනසක් තිබිය යුතුය යන්න ඔහුගේ මූලික තර්කය විය. එබැවින් ඔහු විශ්වීය මනසට ඉතාම උසස් හා පිරිසිදු ලක්ෂණ ආරෝපණය කළේය. පළමු ලක්ෂණය නම් එය අමිශ්‍ර බවයි. ඔහුගේ තවත් ප්‍රසිද්ධ මූලධර්මයක් වන්නේ සෑම දෙයකම සෑම දෙයක කොටසක් ඇත යන්නයි, එනම් ලෝකයේ පවතින කිසිම දෙයක් පිරිසිදු නැත, රන් කැබැල්ලක වුවද ඉතාම කුඩා ප්‍රමාණයෙන් රිදී, යකඩ, මස්, හිසකෙස්, පාට සියල්ලේම බීජ ඇත, නමුත් එහි රන් බීජ වැඩි නිසා එය රන් ලෙස පෙනේ. නමුත් විශ්වීය මනස පමණක් කිසිම දෙයක් සමඟ මිශ්‍ර වී නැත, එය මිශ්‍ර වුවහොත් එය අනෙක් ද්‍රව්‍ය වලින් දූෂණය වී එහි දැනුම සහ බලය නැති වන නිසා එය සදාකාලිකවම පිරිසිදුව, තනිව, ස්වාධීනව පවතී. දෙවන ලක්ෂණය නම් එය සියල්ල දන්නා බවයි, එනම් අතීතයේ, වර්තමානයේ, අනාගතයේ සිදු වූ, සිදුවන, සිදුවීමට යන කුඩාම, විශාලම, දෘශ්‍යමාන, අදෘශ්‍යමාන සියල්ල පිළිබඳවම එයට සම්පූර්ණ දැනුමක් ඇත. තෙවන ලක්ෂණය නම් එය සියල්ල පාලනය කරන බලය සහිත බවයි. මුලදී මුළු විශ්වයම නිශ්චල, ඝන, අඳුරු, අවිනිශ්චිත මිශ්‍රණයක් ලෙස පැවති බව ඔහු පවසයි, එම මිශ්‍රණයට කිසිදු චලනයක් නොතිබුණි, එම නිශ්චලතාව බිඳ දමා පළමු භ්‍රමණය, පළමු කරකැවීම ඇති කළේ විශ්වීය මනසයි. එම විශ්වීය සුළි කුණාටුව ආරම්භ වූ පසු භෞතික නීති අනුව බර, ඝන, සීතල, අඳුරු දේ මැදට පැමිණ පෘථිවිය සෑදුණු අතර සැහැල්ලු, උණුසුම්, දීප්තිමත්, වියළි දේ පිටතට විසි වී සූර්යයා, සඳු, තාරකා සහ වාතය සෑදුණි. එබැවින් විශ්වයේ සියලු වෙන්වීම් සහ පිළිවෙලට හේතුව මනසයි.
සිව්වන ලක්ෂණය නම් එය අසීමිත සහ සදාකාලික වීමයි, එයට ආරම්භයක් හෝ අවසානයක් නැත, එය අවකාශයෙන් සහ කාලයෙන් සීමා වී නැත, එය කුඩාම අංශුවේ සිට විශාලම තාරකා පද්ධතිය දක්වාම පැතිරී ඇත. පස්වන සහ වඩාත්ම වැදගත් ලක්ෂණය නම් එය ජීවය ලබා දෙන මූලය වීමයි, ඇනක්සගෝරස් පවසන්නේ සියලුම ජීවීන් තුළ, මිනිසා, සතුන්, ශාක, සියල්ලන් තුළම එම එකම විශ්වීය මනසේ කුඩා කොටස් පවතින බවයි, වෙනස ඇත්තේ ප්‍රමාණයේ පමණි, මිනිසා තුළ මනසේ ප්‍රමාණය වැඩි නිසා මිනිසාට වඩා හොඳින් සිතීමට, තේරුම් ගැනීමට, විනිශ්චය කිරීමට හැකි වී ඇත, සතෙකු තුළ එය අඩුය, ශාකයක තුළ එය ඉතාම අඩුය, නමුත් සියල්ලන් තුළම යම් තරමක හැඟීමක්, දැනුමක් ඇත්තේ මේ නිසාය.
මෙම අදහස දර්ශන ඉතිහාසය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළේය, මන්ද මෙතෙක් විශ්වය පැහැදිලි කළේ අන්ධ ද්‍රව්‍ය වලින් පමණක් වූ අතර ඇනක්සගෝරස් පළමු වතාවට විශ්වයට අරමුණක්, බුද්ධියක්, සැලසුමක් ඇති බව පැවසීය. මෙම අදහස සොක්‍රටීස්ව මහත් සේ ආකර්ෂණය කළ අතර ඔහු මුලදී ඇනක්සගෝරස්ගේ පොත කියවා මහත් සතුට පත් වූ බව ප්ලේටෝගේ ෆේඩෝ දෙබසෙහි සඳහන් වේ, නමුත් පසුව සොක්‍රටීස් කලකිරුණේ ඇනක්සගෝරස් අවසානයේ සියල්ල නැවතත් වාතය, ඊතර් වැනි භෞතික හේතු වලින් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කිරීම නිසා. එම අඩුපාඩුව පසුව ප්ලේටෝ තම අදහස් ලෝකය සහ ඇරිස්ටෝටල් තම නොසෙල්වෙන චලකය යන සංකල්ප වලින් සම්පූර්ණ කළහ. එපමණක් නොව ඇනක්සගෝරස්ගේ මෙම තර්කානුකූල චින්තනය ඔහුට විද්‍යාත්මකවද සිතීමට උපකාරී විය, ඔහු ප්‍රථම වතාවට පැවසුවේ සූර්යයා යනු හීලියස් නම් දෙවියෙක් නොව, පෙලපොනිස් අර්ධද්වීපය තරම් විශාල, ගිනියම් වූ යකඩ ගලක් බවත්, සඳු යනු පෘථිවිය මෙන්ම කඳු, මිටියාවත්, ජනාවාස ඇති ලෝකයක් බවත්, චන්ද්‍රග්‍රහණයට හේතුව පෘථිවියේ සෙවනැල්ල බවත්, සූර්යග්‍රහණයට හේතුව සඳුගේ සෙවනැල්ල බවත්. මේ නිසාම ඇතන්ස් වැසියන් ඔහුට අදේවවාදියා යැයි චෝදනා කර මරණ දඬුවම නියම කළ අතර පසුව ඔහුගේ ගෝලයා වූ පෙරිකල්ස්ගේ මැදිහත්වීමෙන් එය පිටුවහල් කිරීමක් බවට පත් කර ඔහු ලැම්ප්සකස් නගරයට පිටුවහල් කරන ලදී, එහිදී ඔහු මිය යන තුරුම ගෞරවයෙන් ජීවත් විය. අවසාන වශයෙන් ඇනක්සගෝරස්ගේ විශ්වීය මනස යනු විශ්වය යනු අන්ධ යාන්ත්‍රණයක් නොව, බුද්ධියෙන් සහ අරමුණකින් පාලනය වන පිළිවෙලක් බවට කළ ප්‍රකාශය වන අතර එය අදටත් අපට කියා දෙන්නේ අප සිතනවා නම්, අප තුළ ඇත්තේ මේ මහා විශ්වීය මනසේම කුඩා එළියක් බවයි.
මාක්ස්වාදී විශ්වව්ද්‍යාලය/MARXIST UNIVERSITY